بسیاری از کارآفرینان و مدرسها با فهرست کارهای روزانه کنار نمیآیند. صبح فهرست مینویسند و ظهر از آن فاصله گرفتهاند. مدیریت زمان افراد بینظم با یک ایده ساده شروع میشود که ژان بقوسیان آن را برنامهریزی عمودی مینامد: در یک روز کارهای شبیه هم را انجام بدهید و برنامه زمانی ساعتی نداشته باشید.
این مقاله همین روش مدیریت زمان افراد بینظم را باز میکند و نشان میدهد چطور یک هفته کاری را با آن بچینید، با کارهای فوری چه کنید و چطور هر هفته برنامه را اصلاح کنید. مخاطب اصلی آن مدرسها، مشاوران و مدیران کسبوکارهای کوچک هستند که کارهای جورواجور دارند و برنامه ساعتبهساعت برایشان دوام نمیآورد.
چرا فهرست روزانه برای بعضیها کار نمیکند
فهرست روزانه معمولا ترکیبی از کارهای بیربط است: ساعت ۹ تماس با مشتری، ساعت ۱۰ نوشتن محتوا، ساعت ۱۱ پیگیری فاکتور، بعد آماده کردن جلسه کلاس. روی کاغذ مرتب به نظر میرسد، اما در عمل ذهن هر ساعت باید از یک نوع کار به نوع دیگر برود.
بعضی افراد با این برنامه کنار نمیآیند. وسط نوشتن ایده تازهای پیدا میکنند و نمیخواهند آن را رها کنند، یا تماس فروش را به وقت دیگری عقب میاندازند. برای همین بعضی راهنماهای معمول برای مدیریت زمان افراد بینظم مناسب نیستند. نتیجه این است که چند خانه فهرست خالی میماند و حس شکست بیشتر از خستگی کار اذیت میکند.
در چنین حالتی همیشه نمیشود همه چیز را به تنبلی نسبت داد. یکی از دلیلهای احتمالی، جابهجایی مداوم بین کارهای متفاوت است. انجمن روانشناسی آمریکا در مطلبی درباره هزینه جابهجایی بین کارها توضیح میدهد که آزمایشها نشان دادهاند رفتن از یک کار به کار دیگر زمان میبرد و این هزینه در کارهای پیچیدهتر و ناآشناتر بیشتر میشود.
هر بار که نوع کار عوض میشود، باید قواعد کار قبلی را کنار بگذارید و قواعد کار تازه را فعال کنید.
پس مدیریت زمان افراد بینظم بیشتر از آنکه به نظم ساعتی نیاز داشته باشد، به کم کردن این جابهجاییها نیاز دارد. اگر بتوانید تعداد دفعاتی را که نوع کار عوض میشود کم کنید، بدون اینکه آدم دیگری شوید، کار بیشتری جلو میرود.
برنامهریزی عمودی چیست
برنامهریزی عمودی روشی است که در آن کارهای شبیه هم را در یک روز انجام میدهید، بدون اینکه برای هر کار ساعت تعیین کنید. در این مقاله این عبارت را با همین تعریف به کار میبریم؛ هدف، گروهبندی کارهاست، نه پر کردن ساعتهای تقویم.
تفاوت آن در مدیریت زمان افراد بینظم ساده است. در برنامهای که هر روز ترکیبی از کارهای متفاوت است، کمی فروش، کمی آموزش و کمی کار مالی کنار هم میآیند. در برنامهریزی عمودی، هر روز به یک نوع کار اختصاص دارد: یک روز تولید محتوا، روز دیگر مشتریها و فروش، روز دیگر کارهای اداری و مالی.
دو بخش اصلی روش
بخش اول گروهبندی است. کارهایی را کنار هم بگذارید که تمرکز و ابزارهای مشابه میخواهند. نوشتن مقاله، ضبط ویدیو و آماده کردن اسلاید کلاس همه تولید محتوا هستند. تماس با مشتری، پاسخ به پیامها و جلسه فروش همه کار ارتباطی هستند.
بخش دوم آزادی ترتیب است. وقتی روز به یک نوع کار اختصاص دارد، لازم نیست بگویید ساعت ۱۰ اسلاید و ساعت ۱۲ ویدیو. هر کدام را که حالش را دارید شروع کنید. چون همه کارهای آن روز از یک نوع هستند، جابهجایی بین آنها هزینه کمتری دارد.
چرا این روش به افراد بینظم میخورد
برای مدیریت زمان افراد بینظم این آزادی ترتیب میتواند مهم باشد. اگر برنامه سفت برای شما دوام نمیآورد، شاید با یک چارچوب کلی و آزادی داخل آن بهتر کار کنید. میدانید امروز قرار است چه نوع کاری انجام بدهید، اما مجبور نیستید هر ساعت را از قبل پر کنید.
نکته دیگر این است که در مدیریت زمان افراد بینظم، روشی که با انرژی شما همخوانتر باشد احتمالا راحتتر ادامه پیدا میکند. وقتی در حال و هوای نوشتن هستید، چند کار نوشتنی پشت سر هم راحتتر انجام میشود تا اینکه بعد از هر کدام سراغ کاری کاملا متفاوت بروید.
آزادی در برنامه با بیتوجهی به قرارها فرق دارد
برنامهریزی عمودی مجوز نادیده گرفتن قرارها نیست و مدیریت زمان افراد بینظم هم به معنای بیتوجهی به دیگران نیست. آزادی فقط در ترتیب کارهای داخل روز است، نه در قولهایی که به دیگران دادهاید. جلسه با مشتری، مهلت تحویل پروژه و ساعت کلاس ثابت هستند و باید سر جایشان بمانند.
اگر از این روش برای عقب انداختن کار سخت استفاده کنید، دیگر برنامهریزی عمودی نیست، اهمالکاری است. فرقش این است که برای هر روز یک تا سه کار مهم یا خروجی مشخص انتخاب میکنید و فقط ترتیب انجامشان آزاد است. ظرفیت روز را واقعی برآورد کنید و اگر کاری ماند، آن را با مهلت معین به روز مناسب بعدی منتقل کنید.
یک قاعده کمک میکند: کارهای زماندار را اول در تقویم بنویسید و بعد بقیه هفته را عمودی بچینید. اینطور مدیریت زمان افراد بینظم هم آزادی دارد و هم کسی از دست شما دلخور نمیشود.
چیدن هفته با برنامهریزی عمودی
برای شروع این روش مدیریت زمان افراد بینظم لازم نیست ابزار خاصی داشته باشید. یک برگ کاغذ یا یک تقویم ساده کافی است. مهم این است که قبل از شروع هفته، کارهای خود را بشناسید و آنها را دستهبندی کنید.
این کار را در چند قدم انجام بدهید و در هفته اول سخت نگیرید. هدف هفته اول کامل بودن برنامه نیست، هدف این است که ببینید کدام دستهها برای شما واقعی هستند.
قدم اول: همه کارها را بیرون بریزید
همه کارهایی را که در یک هفته معمولی انجام میدهید روی کاغذ بنویسید. از کارهای بزرگ مثل ساخت دوره آموزشی تا کارهای کوچک مثل جواب دادن به پیامها. این فهرست برای انجام دادن نیست، برای دیدن تصویر کلی است و پایه مدیریت زمان افراد بینظم در هفتههای بعد میشود.
قدم دوم: دستههای اصلی را پیدا کنید
کارها را بر اساس تمرکز و ابزارهای مشابهی که میخواهند دستهبندی کنید. برای بیشتر مدرسها و مدیران کسبوکار، چهار یا پنج دسته کافی است. دستههای رایج اینها هستند:
- تولید محتوا: نوشتن، ضبط، طراحی دوره و آماده کردن محتوا
- ارتباط: مشتری، فروش، جلسه و پاسخ به پیام
- اجرا: برگزاری کلاس، مشاوره و تحویل خدمت
- اداره: مالی، قرارداد، پیگیری پرداخت و کارهای اداری
- فکر: برنامهریزی، یادگیری و بررسی ایدههای تازه
قدم سوم: به هر روز یک دسته بدهید
حالا هر دسته را به یک روز هفته بدهید. این قلب مدیریت زمان افراد بینظم است. اگر کاری حجم بیشتری دارد، دو روز به آن بدهید. اگر دستهای کوچک است، میتوانید آن را با دسته نزدیکش در یک روز بگذارید. مثلا اداره و فکر هر دو کارهای آرام و پشت میزی هستند و میتوانند یک روز را با هم پر کنند.
قدم چهارم: کارهای ثابت را جا بدهید
کلاسها و جلسههایی که زمانشان دست شما نیست، روی هر روزی بیفتند همانجا میمانند. اما تا جای ممکن جلسههای تازه را در روز ارتباط بگذارید. وقتی کسی وقت جلسه میخواهد، به جای اینکه اولین ساعت خالی را بدهید، از روز ارتباط پیشنهاد بدهید.
یک هفته نمونه برای مدرس و مدیر کسبوکار
مثال فرضی: سارا مدرس دورههای بازاریابی است و یک کسبوکار کوچک آموزشی هم دارد. کلاسهای حضوری او یکشنبه و سهشنبه عصر برگزار میشوند. قبلا هر روزش ترکیبی از همه چیز بود و تقریبا هیچ روزی را کامل تمام نمیکرد.
سارا هفته خود را به این شکل عمودی میچیند:
- شنبه، روز تولید محتوا: آماده کردن اسلاید، نوشتن مطلب و ضبط ویدیوی کوتاه
- یکشنبه، روز اجرا: مرور کلاس صبح و برگزاری کلاس عصر
- دوشنبه، روز ارتباط: تماس با هنرجوهای تازه، جلسه فروش دوره و پاسخ به پیامها
- سهشنبه، روز اجرا: جلسه مشاوره صبح و کلاس عصر
- چهارشنبه، روز اداره و فکر: پیگیری پرداختها، حسابوکتاب و برنامه هفته بعد
در روز شنبه، سارا ساعت مشخصی برای هیچ کاری ندارد. اگر صبح حال نوشتن ندارد، اول اسلاید میسازد و بعد سراغ متن میرود. شاید هم بعد از ظهر ضبط کند. فقط میداند آن روز تا جای ممکن وقتش را با پیگیری فاکتور یا تماس فروش غیرضروری نشکند.
این مثال برای کپی کردن نیست. روزها و دستههای شما ممکن است کاملا فرق کنند. اما الگوی کلی همین است: هر روز یک نوع کار، و آزادی در ترتیب کارهای همان نوع. مدیریت زمان افراد بینظم در این مثال یعنی سارا دیگر خودش را با ساعت نمیسنجد، با پیشرفت کارهای مهم آن روز میسنجد.
کارهای فوری و استثناها
هیچ هفتهای کاملا طبق برنامه پیش نمیرود و مدیریت زمان افراد بینظم باید این را از اول بپذیرد. مشتری در روز تولید محتوا زنگ میزند، سایت در روز اجرا خراب میشود یا پرداختی گیر میکند. اگر اینها را پیشبینی نکنید، اولین اتفاق کل برنامه را به هم میریزد.
راهحل این است که کارها را از هم جدا کنید. پیامهای ضروری خدمات و فروش را هر روز در بازه مشخص بررسی کنید و متناسب با تعهد پاسخگویی که به مشتری دادهاید جواب بدهید. کارهای عمیق و جلسههایی که میشود برایشان وقت گذاشت، به روز موضوعی خودشان میروند.
یک بازه کوتاه برای پیامهای ضروری
در روزهایی که به ارتباط اختصاص ندارند، یک یا دو بازه کوتاه در روز، مثلا ظهر و آخر روز، برای پیامهای ضروری بگذارید. همانجا به مشتریها جواب بدهید و فقط کارهای بزرگتر یا جلسههای قابل برنامهریزی را به روز ارتباط منتقل کنید.
اگر کسبوکار شما همیشه پاسخ سریع لازم دارد، منتظر روز ارتباط نمانید. این کار را به همکار بسپارید، شیفت پاسخگویی بگذارید یا یک پشتیبان داشته باشید تا مشتری بیجواب نماند.
وقتی هفته به هم میریزد
گاهی یک هفته کامل از دست میرود، مثلا با سفر یا بیماری یا یک پروژه بزرگ ناگهانی. در این حالت برنامه را رها نکنید. فقط هفته بعد را از اول بچینید. مدیریت زمان افراد بینظم قرار نیست بینقص باشد. قرار است بعد از هر بههمریختگی راحت به حالت قبل برگردد.
مرور و اصلاح هفته
برنامهریزی عمودی بار اول کامل نمیشود. بعد از دو یا سه هفته متوجه میشوید بعضی دستهها زیادی بزرگ هستند یا بعضی روزها با انرژی شما جور نیستند. برای همین مرور هفتگی بخش اصلی مدیریت زمان افراد بینظم است، نه یک کار اضافه.
در آخر هر هفته پانزده دقیقه وقت بگذارید و به این سوالها جواب بدهید:
۱. کدام روز کامل تمام شد و کدام نیمهکاره ماند؟
۲. چند بار مجبور شدم وسط یک روز نوع کار را عوض کنم و چرا؟
۳. کدام کار به دسته اشتباه رفته بود؟
۴. آیا قرار یا مهلتی از دست رفت؟
اگر روزی مدام نیمهکاره میماند، یا حجم آن دسته زیاد است یا روزش مناسب نیست. مثلا اگر شنبهها ذهن شما هنوز درگیر کارهای عقبمانده است، روز تولید محتوا را به وسط هفته ببرید. این اصلاحهای کوچک به مرور میتوانند برنامه را به شرایط واقعی شما نزدیکتر کنند.
برای ایدههای بیشتر درباره برنامه هفتگی، مطلب رازهای مدیریت زمان میلیاردرها را هم بخوانید. در برنامهریزی عمودی، مرور هفتگی یک کار مشخص دارد: تنظیم دستهها و روزها.
اشتباههای رایج در اجرای روش
اولین اشتباه در مدیریت زمان افراد بینظم ساختن دستههای زیاد است. اگر ده دسته داشته باشید و فقط پنج روز کاری، دوباره به همان برنامه پر از کارهای متفاوت برمیگردید. چهار یا پنج دسته معمولا کافی است.
اشتباه دوم این است که روزها را با کارهای کوچک دستههای دیگر پر کنید. یک پیام کوتاه غیرضروری وسط روز تولید محتوا شاید فقط دو دقیقه طول بکشد، اما تمرکز را از تولید محتوا بیرون میبرد. همین چند دقیقهها اگر زیاد شوند، روز را تکهتکه میکنند.
اشتباه سوم این است که آزادی ترتیب را با آزادی انجام ندادن یکی بدانید. در مدیریت زمان افراد بینظم، ترتیب کارها با شماست، اما بهتر است یک تا سه خروجی مشخص روز روشن باشد و هر کار باقیمانده با مهلت معین جابهجا شود، نه اینکه بیصدا رها شود.
اشتباه چهارم این است که از روز اول انتظار نتیجه کامل داشته باشید. عادت قدیمی پریدن از کاری به کار دیگر یکشبه از بین نمیرود. ممکن است برای عادت کردن به روش تازه به زمان نیاز داشته باشید تا مدیریت زمان افراد بینظم برایتان طبیعیتر شود.
از کجا شروع کنید
اگر عوض کردن کل هفته برای شروع مدیریت زمان افراد بینظم سخت است، فقط با یک روز شروع کنید. مثلا یک روز را فقط به تولید محتوا یا فقط به ارتباط بدهید و ببینید چه حسی دارد. اگر آن روز بیشتر از قبل کار تمام شد، روز دوم را هم اضافه کنید.
برای مدیریت زمان افراد بینظم مهمترین نکته این است که با طبیعت خود نجنگید. لازم نیست به زمانبندی ریز تن بدهید. شاید کافی باشد کارهای شبیه هم را کنار هم بگذارید، به قرارها و مهلتها احترام بگذارید و هر هفته برنامه را کمی بهتر کنید.
خلاصه روش در یک جمله این است: هر روز یک نوع کار، ترتیب داخل روز با خودتان، و قرارها سر جای خودشان. اگر کارآفرین یا مدرسی هستید که از فهرست کارهای روزانه فرار میکند، این هفته فقط یک روز عمودی را امتحان کنید و نتیجه را در مرور آخر هفته بنویسید.