می‌خواهیم یک مهارت تازه یاد بگیریم، اما در یوتیوب صدها ویدیو هست و نمی‌دانیم از کجا شروع کنیم. خبر خوب این است که امروز می‌شود با ابزار رایگان گوگل، در چند دقیقه یک دوره آموزشی از ویدیوهای یوتیوب ساخت؛ با گام‌های روشن و پیشنهاد اینکه کدام ویدیو را ببینیم.
در یکی از ریلزهای مدیرسبز این کار را با موضوع «تهیه کباب کوبیده» نشان دادیم. در این مطلب همان روش را قدم به قدم می‌بینیم و بعد سراغ کاربردهای کسب‌وکاری، پرامپت‌های بهتر و محدودیت‌های مهم می‌رویم.
چرا دوره آموزشی از ویدیوهای یوتیوب بسازیم؟
یوتیوب پر از آموزش خوب و رایگان است، اما این آموزش‌ها پراکنده‌اند. یک ویدیو از وسط ماجرا شروع می‌کند، یکی تکراری است و یکی نکته اصلی را در دقیقه بیستم می‌گوید. مشکل کمبود محتوا نیست؛ مشکل نداشتن «مسیر» است.
وقتی یک دوره آموزشی از ویدیوهای یوتیوب داریم، ترتیب یادگیری روشن می‌شود: اول چه چیزی، بعد چه چیزی و برای هر گام کدام ویدیو. این همان کاری است که یک مدرس خوب برای شاگرد انجام می‌دهد. حالا هوش مصنوعی این نظم را در چند ثانیه می‌سازد و ما وقت را برای دیدن و تمرین می‌گذاریم.
NotebookLM چیست و چرا حالا اسمش Gemini Notebook است؟
NotebookLM ابزار رایگان گوگل برای کار با منبع‌هاست. فایل، لینک سایت یا ویدیوی یوتیوب را در یک «نوت‌بوک» می‌گذاریم و هوش مصنوعی فقط بر پایه همان منبع‌ها جواب می‌دهد. گوگل در ۲۵ تیر ۱۴۰۵ در وبلاگ رسمی گوگل اعلام کرد که نام این ابزار به Gemini Notebook تغییر کرده و همچنان یک ابزار مستقل است.
پس اگر در صفحه‌ها نام Gemini Notebook را دیدیم، همان NotebookLM است. نشانی آن notebook.google.com است و طبق صفحه پلن‌های گوگل، ثبت‌نام با حساب جیمیل رایگان است.
دو نکته مهم درباره منبع‌های یوتیوب
طبق راهنمای رسمی منبع‌ها در گوگل، از هر ویدیوی یوتیوب فقط متن زیرنویس آن وارد نوت‌بوک می‌شود؛ یعنی ابزار تصویر ویدیو را نمی‌بیند و فقط حرف‌ها را می‌خواند. همچنین فقط ویدیوهای عمومی که زیرنویس دارند پذیرفته می‌شوند؛ چه زیرنویسی که سازنده گذاشته و چه زیرنویس خودکار یوتیوب.
آموزش گام‌به‌گام ساخت دوره
برای ساخت یک دوره آموزشی از ویدیوهای یوتیوب فقط سه چیز لازم داریم: مرورگر کروم روی کامپیوتر، یک حساب گوگل و یک افزونه رایگان. گام‌های زیر همان کاری است که در ریلز انجام دادیم.
۱. افزونه را نصب کنیم
در گوگل عبارت «YouTube to NotebookLM» را جست‌وجو کنیم. در فروشگاه افزونه‌های کروم، افزونه‌ای با نام YouTube to NotebookLM - YouTube to Gemini Notebook را باز کنیم و آن را به کروم اضافه کنیم. چند افزونه با نام شبیه وجود دارد؛ بهتر است همین نام کامل را انتخاب کنیم.
طبق صفحه همین افزونه در فروشگاه کروم، این ابزار ویدیو، فهرست پخش، کانال و حتی صفحه نتیجه جست‌وجوی یوتیوب را به نوت‌بوک می‌فرستد. سازنده آن گوگل نیست و یک سازنده مستقل است.
۲. موضوع را در یوتیوب جست‌وجو کنیم
وارد حساب گوگل شویم، به یوتیوب برویم و موضوع دلخواه را جست‌وجو کنیم. مثال ما «تهیه کباب کوبیده» بود. هر چه عبارت جست‌وجو دقیق‌تر باشد، ویدیوهای مرتبط‌تری در نتیجه می‌آیند. مثلا «آموزش اکسل برای حسابداری» بهتر از فقط «اکسل» است، چون دوره آموزشی از ویدیوهای یوتیوب دقیق‌تری می‌سازد.
۳. دکمه NotebookLM را بزنیم
بعد از اینکه نتیجه‌ها کامل باز شد، دکمه تازه‌ای با نام NotebookLM را می‌بینیم که افزونه اضافه کرده است. روی آن بزنیم و گزینه Create new Notebook را انتخاب کنیم تا یک نوت‌بوک تازه ساخته شود.
۴. ویدیوها وارد نوت‌بوک می‌شوند
افزونه ویدیوهای صفحه نتیجه را به نوت‌بوک تازه اضافه می‌کند. حالا وارد NotebookLM شویم و ببینیم همه ویدیوها در ستون منبع‌ها آمده‌اند یا نه. اگر ویدیویی بی‌ربط بود، آن را حذف کنیم؛ کیفیت هر دوره آموزشی از ویدیوهای یوتیوب به همین منبع‌ها بستگی دارد. نسخه رایگان در هر نوت‌بوک حداکثر ۵۰ منبع می‌پذیرد.
۵. یک پرامپت ساده بنویسیم
در بخش گفت‌وگو، یک درخواست ساده بنویسیم. پرامپتی که ما در ریلز نوشتیم این بود:
یک دوره آموزشی درست کن که گام های مشخصی داشته باشد و در آن ویدیوها رو هم پیشنهاد بده که کدام رو ببینم
۶. دوره را تحویل بگیریم
بعد از چند ثانیه، NotebookLM یک دوره آموزشی از ویدیوهای یوتیوب ساخت که هر گام آن، ویدیوی مناسب همان گام را هم پیشنهاد می‌داد.
نتیجه تست ما: دوره کباب کوبیده
خروجی تست ما چهار گام داشت:
گام ۱: انتخاب و آماده‌سازی گوشت
گام ۲: آماده‌سازی پیاز و ادویه‌جات
گام ۳: ورز دادن و به سیخ کشیدن
گام ۴: کباب کردن
این ترتیب همان مسیری است که یک آشپز باتجربه هم پیشنهاد می‌داد و نشان می‌دهد یک دوره آموزشی از ویدیوهای یوتیوب چقدر سریع آماده می‌شود. نکته جالب این است که در جواب‌ها، شماره‌های کوچکی کنار جمله‌ها می‌آید که به منبع اشاره می‌کند. طبق راهنمای گوگل، با بردن موس روی این شماره‌ها متن اصلی دیده می‌شود و این کار به چک کردن درستی جواب کمک می‌کند.
پرامپت‌های بهتر برای دوره دقیق‌تر
پرامپت ساده هم کار می‌کند، اما هر چه دقیق‌تر بنویسیم، دوره آموزشی از ویدیوهای یوتیوب کاربردی‌تر می‌شود. این سه نمونه را می‌شود کپی کرد و فقط بخش داخل کروشه را عوض کرد. برای نوشتن پرامپت بهتر، مطلب نوشتن پرامپت هوش مصنوعی به شیوه گوگل هم کمک می‌کند.
پرامپت دوره کامل برای تازه‌کارها
برای کسی که هیچ آشنایی با [موضوع] ندارد، یک دوره ۵ گامی بساز. برای هر گام بنویس چه یاد می‌گیریم، کدام ویدیو را ببینیم و یک تمرین کوچک بده. اگر دو ویدیو حرف تکراری می‌زنند، فقط بهترین را پیشنهاد بده.
پرامپت برنامه یک هفته‌ای
این دوره را در یک برنامه ۷ روزه بچین، هر روز حداکثر ۳۰ دقیقه. برای هر روز بگو کدام ویدیو را ببینیم و بعد از دیدن چه کاری انجام دهیم.
پرامپت آزمون پایان دوره
بر پایه همین ویدیوها ۱۰ سوال چهارگزینه‌ای برای پایان دوره بنویس و جواب درست هر سوال را با نام ویدیوی منبع بگو.
کاربرد این روش در کسب‌وکار
کباب کوبیده فقط یک مثال بود. همین روش برای مخاطب مدیرسبز کاربردهای جدی‌تری دارد.
مدیران و آموزش تیم
مدیر می‌تواند برای یک مهارت مشترک تیم، مثلا مدیریت زمان یا کار با یک نرم‌افزار، یک دوره آموزشی از ویدیوهای یوتیوب بسازد و برای همکاران بفرستد. این کار یک قدم ساده برای جا انداختن یادگیری در تیم است؛ موضوعی که در مطلب چطور فرهنگ یادگیری را در تیم ۱۰ نفره جا بیندازیم؟ مفصل گفته‌ایم.
فروشنده‌ها
فروشنده تازه‌کار می‌تواند موضوعی مثل «جواب دادن به اعتراض قیمت» را جست‌وجو کند و از ده‌ها ویدیو، یک مسیر کوتاه بسازد. با این دوره آموزشی از ویدیوهای یوتیوب، به جای گشتن، وقت را صرف تمرین با همکار یا مشتری واقعی می‌کند. بعد از نوت‌بوک بخواهد جمله‌های آماده هر ویدیو را در یک فهرست جمع کند.
مدرس‌ها و طرح دوره
مدرسی که می‌خواهد دوره تازه‌ای بسازد، با یک دوره آموزشی از ویدیوهای یوتیوب می‌تواند ببیند دیگران موضوع را با چه ترتیبی درس می‌دهند و کدام بخش‌ها کمتر گفته شده است. این یک پیش‌نویس سریع برای سرفصل دوره است، نه کپی محتوای دیگران. قبل از ساخت هم مطلب فروش دوره آنلاین قبل از ساخت را ببینیم.
بازاریاب‌ها و یادگیری سریع
بازاریابی که باید یک ابزار یا روش تازه را در چند روز یاد بگیرد، با یک دوره آموزشی از ویدیوهای یوتیوب وقت کمتری صرف گشتن می‌کند. حتی می‌شود از همین نوت‌بوک محتوای کوتاه ساخت؛ مثل کاری که در مطلب تبدیل کتاب به ریلز با هوش مصنوعی انجام دادیم.
محدودیت‌ها و نکته‌های مهم
قبل از اینکه به دوره ساخته‌شده اعتماد کامل کنیم، این نکته‌ها را بدانیم. همه این موارد از راهنمای رسمی گوگل آمده است:
ویدیوی بدون زیرنویس وارد نمی‌شود: ویدیویی که زیرنویس ندارد یا گفتار ندارد، پذیرفته نمی‌شود. پس ویدیوهای فقط تصویری، مثل آشپزی بدون حرف، در دوره سهمی ندارند.
ابزار تصویر را نمی‌بیند: چون فقط متن زیرنویس وارد می‌شود، نکته‌ای که فقط در تصویر نشان داده شده، در دوره نمی‌آید.
ویدیوی خیلی تازه شاید وارد نشود: ویدیویی که کمتر از ۷۲ ساعت پیش منتشر شده، ممکن است وارد نشود.
ویدیوی حذف‌شده از نوت‌بوک می‌رود: اگر ویدیویی حذف یا خصوصی شود، ظرف ۳۰ روز از نوت‌بوک هم پاک می‌شود.
سقف منبع: نسخه رایگان ۱۰۰ نوت‌بوک و در هر نوت‌بوک ۵۰ منبع دارد. سقف استفاده هم هر ۵ ساعت تازه می‌شود تا به سقف هفتگی برسد. برای یک دوره آموزشی از ویدیوهای یوتیوب، ۵۰ منبع معمولا کافی است.
کیفیت منبع مهم است: هوش مصنوعی فقط از همین ویدیوها جواب می‌دهد. اگر ویدیوها ضعیف یا پر از خطا باشند، دوره هم همان‌طور می‌شود.
پیشنهاد ما: هر دوره آموزشی از ویدیوهای یوتیوب را مثل پیش‌نویس ببینیم. شماره‌های منبع را باز کنیم، نکته‌های مهم را با یک منبع معتبر دیگر چک کنیم و برای موضوع‌های حساس مثل سلامت، پول یا قانون، فقط به این دوره تکیه نکنیم.
سوال‌های رایج
آیا این روش رایگان است؟
بله. NotebookLM با حساب جیمیل رایگان است و در تست ما نصب و استفاده از افزونه هم هزینه‌ای نداشت. نسخه رایگان NotebookLM فقط سقف استفاده دارد.
آیا روی موبایل کار می‌کند؟
افزونه برای مرورگر کروم روی کامپیوتر است. گوگل هم می‌گوید اپ موبایل ممکن است همه امکانات را نداشته باشد. پس بهتر است کار را روی کامپیوتر انجام دهیم.
آیا ویدیوهای فارسی هم کار می‌کنند؟
اگر ویدیو زیرنویس داشته باشد و زبان آن پشتیبانی شود، بله. طبق راهنمای گوگل، یکی از دلیل‌های رایج خطا، زبانی است که هنوز پشتیبانی نمی‌شود. اگر ویدیوی فارسی وارد نشد، همین موضوع را با ویدیوهای انگلیسی امتحان کنیم و جواب را فارسی بخواهیم.
آیا می‌شود دوره را با تیم به اشتراک گذاشت؟
بله. نوت‌بوک قابل اشتراک‌گذاری است و طبق صفحه پلن‌ها، امکان اشتراک‌گذاری پیشرفته برای کاربران پولی است. راه ساده‌تر این است که جواب را کپی کنیم و در یک فایل برای تیم بفرستیم.
جمع‌بندی
ساختن یک دوره آموزشی از ویدیوهای یوتیوب دیگر به ساعت‌ها گشتن نیاز ندارد. افزونه را نصب کنیم، موضوع را در یوتیوب جست‌وجو کنیم، با دکمه NotebookLM یک نوت‌بوک تازه بسازیم و با یک پرامپت ساده، دوره را تحویل بگیریم. بعد شماره‌های منبع را چک کنیم و ویدیوهای ضعیف را کنار بگذاریم.
در مدیرسبز همیشه گفته‌ایم ابزار به‌تنهایی معجزه نمی‌کند؛ ارزش ابزار در عمل کردن است. اگر هر ماه برای یک مهارت تازه یک دوره آموزشی از ویدیوهای یوتیوب بسازیم و واقعا آن را ببینیم و تمرین کنیم، چند ماه بعد خودمان و تیم مهارت‌های تازه‌ای داریم. اولین دوره را همین امروز بسازیم.